कर्णाली अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सव – पर्यटन र चलचित्रको संगम
कर्णाली, नेपालको एक सुन्दर र ऐतिहासिक क्षेत्र, जहाँ प्रकृति, संस्कृति, र मौलिकता एकै ठाउँमा भेटिन्छन्। देशको सबैभन्दा पछाडि परेको भनिने यो प्रदेशमा पछिल्ला केही वर्षयता सकारात्मक परिवर्तनका बहसहरू बढिरहेका छन्। यस्ता परिवर्तनका केन्द्रमा अब चलचित्र पनि एक महत्त्वपूर्ण साधन बन्न थालेको छ। कर्णालीमा आयोजना गरिँदै आएको अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सव (Karnali International Film Festival – KIFF) को उद्देश्य कर्णालीलाई अथाह संभावना भएको केवल चलचित्रको विकास मात्र नभई पर्यटनको बिकास र प्रबद्र्धनलाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा प्रवर्द्धन गरी योगदान पुर्याउनु समेत हो।
चलचित्र र पर्यटनको सम्बन्ध
चलचित्र केवल मनोरञ्जनको माध्यम मात्र होइन, यो सशक्त सन्देशवाहक हो जसले कुनै पनि स्थानको सांस्कृतिक, ऐतिहासिक र प्राकृतिक विशेषतालाई विश्व सामु चिनाउने क्षमता राख्छ। विश्वका थुप्रै देशहरूले चलचित्रलाई नै आफ्नो पर्यटन प्रवर्द्धनको औजार बनाएका छन्। उदाहरणको लागि, “द लर्ड अफ द रिङ्स” चलचित्रमार्फत न्यूजिल्याण्डको पहिचान विश्वभर फैलिएको छ, जसको कारण त्यहाँको पर्यटन उद्योगले व्यापक फाइदा पायो। यस्तै बलिउडका चलचित्रले पनि भारतिय पर्यटन बिकासमा ठुलो फाईदा पुर्याएको छ । यही प्रेरणाबाट प्रभावित भएर, कर्णालीमा पनि चलचित्र मार्फत पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य लिइएको हो।
कर्णालीमा भएका सुन्दर हिमाली दृश्य, सांस्कृतिक रैथाने परम्परा, मौलिक जीवनशैली, तथा भरपुर प्राकृतिक सौन्दर्यलाई चलचित्र मार्फत संसार सामु प्रस्तुत गर्न सकिने सम्भावना छ। यस्ता सम्पदाहरूलाई अझ चलचित्रमा समावेश गर्ने कार्यको शुरुवात हुने प्रक्रियाले कर्णालीलाई नयाँ दृष्टिकोणबाट हेर्न सहयोग पुर्याउँछ।
कर्णालीको कथा, कर्णालीको कला
कर्णाली प्रदेश ऐतिहासिक, भौगोलिक र सांस्कृतिक दृष्टिकोणले अत्यन्तै समृद्ध छ। यहाँका जनजीवन, लोकसंस्कृति, परम्परा, भाषाहरू, भेषभूषा, रीतिरिवाज, तथा जीवनशैली आफैंमा अब्बल कथा पनि हुन्। यी कथाहरू पनि अझै मुलधारको चलचित्रमा ओझेलमा परेका छन्। कर्णाली अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवको एउटा मुख्य उद्देश्य भनेकै यीर्नै कथा र कलालाई चलचित्रको माध्यमबाट उजागर गर्नु समेत हो। यही कुरालाई परिणाम निकाल्न यो बर्षको महोत्सवले चर्चित अभिनेता प्रदीप खड्काको चलचित्र छब्बीस करोड कर्णालीमा छायांकन गर्ने सम्झौता समेत गरियो ।
यस्ता कथाहरूले नेपाली चलचित्रको विविधता विस्तार मात्र गर्दैन, समग्र नेपाली पहिचानलाई पनि अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पुर्याउँछ। कर्णालीका जातीय समुदायका मौलिक परम्पराहरू, तिनको भौगोलिक संघर्ष र सांस्कृतिक जीविकालाई समेट्ने फिल्महरूले दर्शकलाई गहिरो भावनात्मक अनुभव दिने क्षमता राख्छन्। यसलाई पनि फिल्ममा समेटिएको खण्डमा कर्णाली कथाका हिसाबले अन्तर्राष्ट्रियकरण हुनेछ ।
अन्तर्राष्ट्रियकरणतर्फको पाइला
KIFF को एउटा विशेषता भनेको यो महोत्सव कर्णाली कै बिभिन्न भुभागमा आयोजना गरिन्छ । यसले पनि राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा फिल्म निर्माता, समीक्षक, पत्रकार तथा कलाकारहरू ध्यान केन्द्रिकृत गर्ने अभियानमा सफलता पाउदै आएको छ । यद्यपि कर्णाली भौगोलिक रूपमा विकट मानिन्छ, तर डिजिटल युगमा पहुँच बढेसँगै अब यहाँका चलचित्र विश्वका महोत्सवहरूमा पुग्न थालेका छन्।
यो अन्तर्राष्ट्रियकरणको प्रक्रिया कर्णालीको संस्कृति, भाषा, भूगोल, र पर्यटन क्षेत्रको मूल्य बढाउन अत्यन्त आवश्यक छ। महोत्सवले यस क्षेत्रलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा चिनाउने प्रयास मात्र होइन, यहाँ फिल्म सुटिङ, फिल्म स्कुल, र फिल्म टुरिज्मको सम्भावनाहरूमा समेत गम्भीर छलफल ल्याएको छ। राज्यका निकायलाई कृ्याशिल बनाउने कार्यमा निरन्तर लागीरहेको छ ।
सरकारी र संस्थागत पहल
प्रदेश सरकारले चलचित्र प्रवर्द्धनमा सहजीकरण गर्न ‘कर्णाली प्रज्ञा प्रतिष्ठान’ स्थापनाको तयारी गरिरहेको छ, जसले चलचित्र, साहित्य, कला र संस्कृति सम्बन्धी कार्यहरूमा नीति निर्माण, अनुसन्धान तथा संरक्षणको काम गर्नेछ। यस्तो संस्थागत संरचनाले दीर्घकालीन रुपमा कर्णालीको सांस्कृतिक विकासमा सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ। र चलचित्र मार्फत पर्यटन बिकास गर्न यो प्रतिष्ठान अग्रसर हुनेछ ।
यस्तै, स्थानिय सरकार, नगरपालिकाहरू तथा विभिन्न संघसंस्थाहरूको समन्वयमा चलचित्रका लागि अनुकूल वातावरण निर्माण गर्न थालिएको छ। स्थानिय तहमा चलचित्र भवनका लागी लागि आवश्यक पूर्वाधार विकास गर्ने, स्थानिय जनशक्तिको क्षमता अभिवृद्धि गर्ने र ऐतिहासिक तथा प्राकृतिक स्थलहरूको सूचीकरण गर्ने कार्य समेत प्रारम्भ भइसकेको छ।
स्थानिय युवाको भूमिकामा परिवर्तन
चलचित्र महोत्सवले स्थानिय युवाहरूमा नयाँ ऊर्जा भरेको छ। उनीहरूलाई अब कलाकार, लेखक, निर्देशक, वा प्राविधिक बन्ने चाहना जागेको छ। महोत्सवका क्रममा हुने बिभिन्न गतिबिधी र छलफलहरू मार्फत युवाहरूले चलचित्रको बारे बिस्तृत जानकारी, भाषा र प्रविधिबारे समेत सिक्ने अवसर पाएका छन्।
केवल रोजगारीको हिसाबले मात्र होइन, आफ्नै भूगोल र समाजलाई बुझ्ने र प्रस्तुत गर्ने माध्यमको रूपमा चलचित्रप्रति स्थानिय युवाको झुकाव बढेको देखिन्छ। यसले सृजनशीलताको विकास मात्र होइन, युवाहरूमा आत्मविश्वास र पहिचानप्रतिको गर्व पनि बढाएको छ।
समृद्ध कर्णालीका लागि सिर्जनात्मक यात्रा
कर्णालीमा सृजनात्मक उद्योगको विकासले शिक्षा, रोजगारी, र सामाजिक जागरुकताको नयाँ द्वार खोल्छ। चलचित्रमार्फत मानिसहरूले आफ्ना समस्याहरू, सपना, संस्कृति, र जीवन दर्शनलाई एकआपसमा सहकार्य गर्न सक्नेछन्। यसले कर्णाली भित्र र बाहिरका समुदायबीच सहकार्य, सहमति र समझदारी बढाउन सहयोग गर्छ।
चलचित्रले केवल मनोरञ्जन मात्र प्रदान गर्दैन, यसले सामाजिक न्याय, लैङ्गिक समानता, वातावरण संरक्षण, जातीय सहिष्णुता लगायतका विषयहरूमा संवादको ढोका समेत खोल्छ। कर्णालीमा यस्तो संवाद बढ्नु आफैंमा सामाजिक परिवर्तनको सूचक हो।
साथै, चलचित्र पर्यटन (film tourism) को सम्भावना अत्यन्त ठूलो छ। यदि कर्णालीलाई सुटिङ गन्तव्यको रूपमा स्थापित गर्न सकियो भने होटल, यातायात, गाइड, हस्तकला, र स्थानीय उत्पादनहरूमा समेत प्रत्यक्ष आर्थिक लाभ पुग्नेछ।
निष्कर्ष
कर्णाली अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सव केवल फिल्म देखाउने वा हेर्ने कार्यक्रम होइन। यो एक अभियान हो—कर्णालीलाई चिनाउने, बदल्ने, र समृद्ध बनाउने। चलचित्र र पर्यटनको संगममार्फत कर्णालीलाई एउटा सांस्कृतिक र सृजनात्मक गन्तव्यको रूपमा स्थापित गर्ने सपना बोकेको यो महोत्सव अब कर्णालीको आवाज बनिरहेको छ।
कर्णालीले अब चलचित्र मार्फत आफ्नो कथा भन्न थालेको छ । कथा सुनाउने शैलीमा, कथा देखाउने शैलीमा र यहाँका सौन्दर्यतालाई महसुस गराउने शैलीमा परिवर्तन आएको छ । कर्णालीका कथा, कला र साहित्यलाई विश्वसामु पुर्याउने अब समय आयो चलचित्र मार्फत कर्णालीले बोल्न थालिसकेको छ । अब सबै जुटन आवश्यक छ । हामीले नगरे कसले गर्ने ।
चक्र बहादुर चन्द
कर्णालीमा अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सव निर्देशक तथा निर्माता